3 oefeningen om het werkgeheugen te stimuleren

Hoe oud is jouw brein?

Deze vraag werd aan je gesteld op de Nintendo DS als je Dr. Kawashima's Brain Training speelde. En na een aantal breinstimulerende spelletjes werd er een leeftijd gekoppeld aan jouw resultaten. Een leuke, speelse manier om jong en oud inzicht te geven in hun brein. Maar vooral om je brein te trainen om slimmer gebruik te maken van de werkruimte die je hebt.

Werkgeheugen: een klein kladblaadje in je hoofd

Alle breinspelletjes gebruiken namelijk het werkgeheugen, dat je kunt zien als een tijdelijk kladblaadje in je hoofd. Hier houd je informatie even vast terwijl je er iets mee doet. Bijvoorbeeld wanneer je een rekensom uitrekent, een uitleg van de docent volgt of een tekst leest.

Zo rond het 14e levensjaar is de prestatie van het werkgeheugen gestabiliseerd. Maar dat kladblaadje is niet heel groot. Voor de een groter dan de ander, maar voor iedereen is er een limiet: er past maar een beperkte hoeveelheid informatie tegelijkertijd op. Komt er een stap of een extra item bij, dan kun je de draad kwijtraken. Je raakt sneller afgeleid en geeft sneller op.

Dus de leeftijd die Dr. Kawashima aangaf op de Nintendo DS is puur gebaseerd op hoe efficiënt jij om kan gaan met steeds meer informatie. En juist dat kun je trainen. Zo kun je met de gelimiteerde ruimte op je kladblad toch een hele hoop verrichten.

Tip 1: Maak er een tekening bij

Het werkgeheugen heeft eigenlijk twee systemen: een talig systeem voor woorden en een visueel systeem voor beelden. Wanneer je alleen leest of luistert, gebruik je vooral het talige systeem. Maar als je er een tekening, schema of conceptmap bij maakt, gebruik je beide systemen tegelijk.

Moeten leerlingen bijvoorbeeld de waterkringloop leren? Teken de zon, de wolken en de regen erbij. Leren ze geschiedenis? Maak een tijdlijn. Begrijpen ze een hoofdstuk niet? Vat iedere alinea samen met één klein symbool. Hoe meer tekeningen, hoe gekker en grappiger, hoe beter ze het onthouden.

Het brein onthoudt beelden van nature beter dan losse woorden. Maar school wil juist taal. Dus combineren is het beste. Bovendien verdelen leerlingen zo de informatie over meerdere geheugensystemen (talig en beeldend), waardoor hun werkgeheugen minder snel vol raakt.

Tip 2: Check meteen

Probeer tijdens een uitleg of leermoment in de les het volgende:

1. Laat leerlingen luisteren, meeschrijven en/of lezen met nieuwe informatie.

2. Na de uitleg gaan alle boeken en aantekeningenschriften dicht.

3. Laat leerlingen alles wat ze nog weten opschrijven.

4. Controleer met het boek en/of de aantekeningen hoeveel de leerlingen nog weten.

Veel leerlingen lezen een tekst een aantal keer achter elkaar. Trots zeggen ze dat ze hebben geleerd, want al die tijd lezen voelt als leren. Maar hun werkgeheugen blijft passief. Door jezelf actief te testen moeten ze informatie ophalen uit hun geheugen. Juist dat ophalen versterkt het leren.

Maak er een spel van: na een uitleg of tekst lezen, zonder terug te kijken, meteen checken hoeveel feiten, begrippen of stappen er onthouden zijn. Hoe vaker je leerlingen uitdaagt om informatie terug te halen, hoe sterker de verbindingen in hun geheugen worden.

Tip 3: Maak van grote opdrachten kleine stapjes

Een werkgeheugen raakt snel overbelast wanneer het te veel tegelijk moet onthouden. Help leerlingen en ondersteun ze bij het opsplitsten van grote taken in porties. Elke keer dat je een stap afrondt, maak je namelijk ruimte vrij op het kladblaadje in je hoofd. En dat geeft rust, overzicht en ook meer succeservaringen.

Een veelvoorkomende situatie op school is bijvoorbeeld als volgt: "Maak hoofdstuk 4, leer de woordjes, maak de samenvatting en leer voor de toets."

Dat zijn eigenlijk vier opdrachten tegelijk. Deel een taak op in kleinere stappen:

a) Lees eerst paragraaf 4.1.

b) Noteer alle belangrijke begrippen en hun betekenis.

c) Highlight alle zinnen die jij belangrijk vindt om de stof te begrijpen.

d) Overhoor elkaar over de stof.

Een fit brein is een brein dat slim omgaat met informatieverwerking.

Door informatie visueel te maken, jezelf actief te overhoren en grote taken op te splitsen in kleinere stappen help je het brein om informatie beter vast te houden. Dat is precies waar leren leren om draait: niet harder werken, maar slimmer omgaan met hoe je brein werkt. En zo komt uiteindelijk de informatie gemakkelijker in het langetermijngeheugen terecht.

Wil je meer weten over leren leren en hoe je leerlingen echt kunt leren leren? Kijk dan eens naar ons aanbod, of neem contact met ons op. Want jij kan het verschil maken door de juiste handvatten te bieden.