Leren leren met de begeleidingsspiraal: zo begeleid je je kind/leerling stap-voor-stap
De begeleidingsspiraal
Hoe je als ouder/begeleider een leerling kunt helpen bij het leren
Op de meeste middelbare scholen geven aan het begin van het eerste jaar enkele mentorlessen. Leerlingen leren organisatorische dingen, zoals hoe zij hun agenda moeten gebruiken en hoe het magistersysteem werkt. Echt leren leren komen vaak niet aan bod. Studievaardigheid is namelijk nog steeds geen vak op school!
De meeste leerlingen hebben geen idee hoe ze succesvol moeten leren. De cijfers laten niet zien hoe hard er geleerd en gewerkt is. Dat frustreert. Gevolg is dat de motivatie zakt en zowel u als de leerling zelf heeft geen idee hoe het anders moet. De angst om te falen groeit al snel. En zo belanden veel leerlingen in een neerwaartse vicieuze cirkel. De overtuiging `Ik kan het toch niet; ik ben dom!` krijgt steeds meer grip.
Met de begeleidingsspiraal kunt u als ouder/begeleider de leerling helpen deze negatieve cirkel te doorbreken en ze bewust te maken van hun kracht. Zes stappen die je samen doorloopt en herhaalt, totdat de leerling het zelf kan. Je kunt niet vroeg genoeg beginnen met leren leren.
Hoe werkt de begeleidingsspiraal?
Er wordt gewerkt met een vaste volgorde van stappen:
Stap 1. Doel stellen
Stap 2. Uitvoeren taak
Stap 3. Feedback geven
Stap 4. Attribueren (toeschrijven aan)
Stap 5. Gevoelswaarde
Stap 6. Verwachting
En weer starten met stap 1.
Stap 1. Doel stellen
Het is voor de motivatie en de slagingskans belangrijk om haalbare doelen te stellen. Als de leerling bijvoorbeeld niet goed is in Engels, dan is het realistisch om voor een zes te gaan op de eerstvolgende toets. Leg het aandacht accent niet alleen op het doel dat gehaald moet worden. Praat ook over andere zaken en maak het doel niet beladen voor de leerling. Er kan compensatie worden gezocht bij een vak waar de leerling goed in is.
Stap 2. Uitvoeren taak
Het uitvoeren van de taak kan dan het leren van die toets zijn. Maak een plan met goede planning om het doel te laten slagen: Wat moet ik doen? Wie of wat helpt mij daarbij? Hoeveel tijd plan ik in? Hoe kan ik het beste leren? Wie overhoort mij en wanneer?
Stap 3. Feedback geven
Het is belangrijk om op een goede manier feedback te geven, zodat een goed zelfbeeld ontwikkeld wordt. Negatieve feedback mag alleen taakgericht zijn, nooit persoonsgericht. Zeg liever: `Je hebt een drie, hoe komt het dat het niet is gelukt om een voldoende te halen?` In plaats van: `Je hebt een drie, je hebt zeker weer niet goed geleerd voor deze toets.`
Het is belangrijk dat als er persoonsgerichte feedback wordt gegeven deze altijd positief is. Zeg liever: `Hoe komt het dat je al een paar keer dezelfde vraag hebt gesteld?` In plaats van: `Je snapt ook nooit iets!`
Het is de bedoeling dat u de feedback geeft zodat de leerling inzicht krijgt in zijn eigen handelen.
Stap 4. Attribueren (toeschrijven aan)
Als een taak toch niet goed gegaan is, wordt er eerst gekeken of er een reëel en haalbaar doel was gesteld. Als dat zo was, ga dan samen na waar het toch fout is gegaan. `Was het de voorbereiding? Was er die dag iets aan de hand (emoties)? Was er te weinig tijd?`
Na een getrokken conclusie, gaat u samen met de leerling kijken hoe het de volgende keer anders kan. Stel weer een nieuw haalbaar doel. Bij een goed resultaat kan de lat ook hoger gelegd worden.
Stap 5. Gevoelswaarde
Stimuleer het kind om zijn gevoelens te uiten. Tevredenheid, teleurstelling, faalangst… het zijn herkenbare en begrijpelijke gevoelens. Het onder woorden brengen van gevoelens is belangrijk voor een betere houding bij toekomstige taken. Kijk of u de leerling kunt helpen om zijn gevoelens te verwoorden en om te buigen naar positieve daden. Een negatief gevoel helpt hem niet verder!
Bijvoorbeeld: bij een onvoldoende voor een toets zegt de leerling: `Ik kan het niet. Ik ben dom!`
Leg uit dat deze zinnen hem niet verder helpen. Denken en voelen zijn namelijk gekoppeld aan elkaar. Als je maar vaak genoeg roept: `Ik kan het niet, ik ben dom!`, gaat je brein dat op den duur geloven. En dan lukt het natuurlijk nooit. Buig negatieve gevoelens om in een positieve zin die wel helpt. Laat de leerling bijvoorbeeld regelmatig tegen zichzelf zeggen: `Ik doe mijn best. Ik heb me goed voorbereid.` Dit zal zijn zelfbeeld verbeteren.
Stap 6. Verwachting
Een te hoge verwachting leidt meestal tot teleurstelling. Blijf realistisch en stel verwachtingen bij naar mate er meer inzicht komt in de mogelijkheden. Wees ook eerlijk in de obstakels die er eventueel zijn (dyslexie, concentratieproblemen, geen tijd) en doe daar niet geheimzinnig over. Benoem het!
Succes hangt samen met zelfkennis. Weet wat je zwakte is, en maak gebruik van je sterke punten. Binnen de LEREN LEREN Methode krijgen leerlingen handvatten die passen bij hun sterke kanten.
Vervolgens wordt het cirkelproces van de begeleidingsspiraal opnieuw gevolgd. Op deze manier kunt u de leerling op een plezierige en open manier begeleiden. De leerling krijgt inzicht in het eigen handelen, leert zijn valkuilen kennen en benoemen, en blijft gemotiveerd om gestelde doelen te halen. Op een gegeven moment kan de leerling dit cirkelproces zelf invullen. Dat is leren leren! Zelfkennis van onschatbare waarde in het gehele leerproces… en het leven zelf.
