Het divergente brein - Als leren niet vanzelf gaat

Waarom lukt het de ene leerling om zonder veel moeite huiswerk te plannen, een toets voor te bereiden en aan een opdracht te beginnen, terwijl de andere leerling steeds opnieuw vastloopt? Hij weet vaak best wat hij doen, maar krijgt het niet georganiseerd. Het leren wordt uitgesteld, de planning raakt zoek en motivatie lijkt te ontbreken.

Oorzaak

Bij een deel van deze leerlingen speelt de manier waarop hun brein informatie verwerkt een belangrijke rol. In plaats van één logische route te volgen, worden gemakkelijk verschillende mogelijkheden, ideeën en verbanden tegelijk gezien. Dit noemen we ook wel neurodivergent denken: informatie wordt op een andere manier verwerkt dan het gemiddelde (neurotypische) brein.

Het is geen stoornis of defect, maar een natuurlijke variatie in de bedrading van de hersenen. Ongeveer 10 tot 30% van de mensen heeft een vorm van neurodivergentie. Voorbeelden hiervan zijn ADHD, autisme, dyslexie, dyscalculie en hoogbegaafdheid.

Gevolg

Het directe gevolg en de uitingsvorm van een divergent brein is een grote voorkeur voor visueel-ruimtelijk denken, oftewel: beelddenken. Een specifieke cognitieve denkstijl. Een manier van informatieverwerking.

Kort gezegd: het divergente brein is de biologische `bedrading` (oorzaak); beelddenken is hoe die bedrading zich in de praktijk uit in de manier waarop je informatie verwerkt (gevolg).

Kwaliteiten

Een divergent brein legt gemakkelijk verschillende verbindingen tegelijk, denkt associatief, ziet meerdere mogelijkheden (antwoorden) tegelijk en verwerkt informatie niet altijd stap voor stap in de juiste volgorde. Dit kan een sterke kwaliteit zijn bij creatieve en oplossingsgerichte taken, maar is bij het uitvoeren van schoolse taken zijn ze vaak niet effectief.

Uitdagingen

Juist bij vaardigheden als plannen, organiseren, structureren, prioriteiten stellen en jezelf aanzetten tot leren is een stapsgewijze aanpak nodig. Voor een leerling met een divergent werkende informatieverwerking is die structuur niet altijd vanzelfsprekend. Een opdracht kan bijvoorbeeld zoveel ideeën oproepen dat het moeilijk wordt om te bepalen waar te beginnen. Een grote hoeveelheid leerstof kan overweldigend zijn, omdat nog niet duidelijk is hoe deze informatie geordend moet worden.

Het gevolg is regelmatig zichtbaar gedrag: uitstellen, vergeten, chaotisch werken, niet beginnen, snel afgeleid zijn of pas op het laatste moment in actie komen. Ouders en docenten kunnen dit interpreteren als een gebrek aan motivatie of inzet. Maar wanneer een leerling niet weet hóé hij moet leren, heeft nóg meer aansporen vaak weinig effect.

Geef leerlingen een keuze

De oplossing ligt daarom niet alleen in harder werken, maar vooral in het aanleren van verschillende effectieve visueel-ruimtelijke leer- en geheugenstrategieën. De LEREN LEREN Methode leert jeugd met behulp van hun eigen visuele talenten plannen, organiseren en prioriteiten stellen. Daarbij krijgen ze diverse handvatten om leerstof te structureren, op te nemen, te verwerken en naar het langetermijngeheugen te brengen.

Door leerlingen verschillende manieren van leren aan te bieden die passen bij hun divergente brein, en ze te laten reflecteren op hun eigen leerproces, ontdekken ze uit ervaring welke aanpak voor hen het beste werkt. Dat leidt tot leersucces en dus tot leermotivatie.

Leren kun je leren

De LEREN LEREN Methode geeft jeugd niet alleen hulp bij een volgende toets of een lastige schoolperiode, maar ook vaardigheden die zij gedurende hun hele schoolloopbaan kunnen inzetten, bij alle vakken. Want leren is geen kwestie van motivatie alleen. Leren is een vaardigheid die je kunt ontwikkelen.

Informatiebronnen

Het dyslectische brein vertoont minder activiteit in de talige linkerhersenhelft, maar compenseert dit met een sterker ontwikkelde rechterhersenhelft. Dit verklaart de sterke aanleg voor visueel-ruimtelijk denken (beelddenken).

"Dyslexia is characterized by an atypical pattern of brain connectivity, showing a relative under-activation in left hemisphere language networks and a reliance on right-hemisphere visuospatial processing systems, which often underlines exceptional holistic and creative problem-solving skills."

Bron: National Center for Biotechnology Information (NCBI) / PubMed Central (PMC)

Bij ADHD is de dopamine-huishouding in de prefrontale cortex anders afgesteld. Dit leidt tot een snelle, non-lineaire verwerking van prikkels waarbij concepten vaak in beelden en associaties in plaats van chronologische tekst worden verwerkt.

"The dopaminergic pathway alterations in ADHD brains affect executive functioning, shifting the cognitive profile toward highly associative, non-linear thinking patterns where information is clustered visually rather than sequentially."

Bron: Impuls & Woortblind / ADHD Netwerk Wetenschapsdatabase

Bij hoogbegaafdheid vertoont het brein vaak een 'top-down' verwerking. Het overziet direct het totale plaatje (het beeld) voordat ze de details in woorden kunnen uitsplitsen.

"Gifted individuals frequently demonstrate advanced visual-spatial reasoning capacities, processing complex concepts as integrated, multi-dimensional structures rather than linear linguistic sentences."

Bron: Oxford University Press / The Power of Neurodiversity Research