Visualiseren helpt bij het leren

Een beeld zegt meer dan duizend woorden.

‘Ik heb er geen beeld bij’ is een veelgehoorde uitspraak als iets moeilijk te begrijpen is. Je wilt het voor je zien. Letterlijk met een tekening, foto of schema. Maar het kan ook door een beeld in gedachten te vormen. Dat noem je visualiseren.

Maak er een (mentaal) beeld van

Visualiseren kan het verschil zijn tussen simpelweg iets uit je hoofd leren en het écht begrijpen. De één leert de bloedsomloop uit zijn hoofd, maar raakt de draad kwijt zodra hij moet uitleggen hoe het hart, de longen en de bloedvaten samenwerken.

Een ander tekent een schema van het geheel, ziet de verbindingen en begrijpt ineens het hele systeem. Toeval? Zeker niet. Ons brein kan informatie op verschillende manieren verwerken, en visualiseren kan daarbij een krachtig hulpmiddel zijn.

Je brein leert niet alleen met woorden

Cognitief psycholoog Allan Paivio ontwikkelde de dual-codingtheorie. Volgens deze theorie kan informatie zowel verbaal als non-verbaal worden verwerkt. Woorden én betekenisvolle beelden bieden dus verschillende aanknopingspunten om informatie later terug te halen. Denk aan het woord ‘vulkaan’: wie zich bij het woord ook een uitbarstende vulkaan voorstelt, kan de informatie op meer dan één manier opslaan.

Ook Richard Mayer onderzocht hoe mensen leren met woorden en beelden. Zijn onderzoek naar multimedia learning laat zien dat leerlingen informatie vaak beter begrijpen als er een goed gekozen afbeelding bij staat dan wanneer er alleen maar tekst staat. Een belangrijke voorwaarde is wel dat het beeld inhoudelijk iets toevoegt en dicht bij de juiste tekst staat. Decoratieve plaatjes leiden juist af.

Generatief leren: zelf tekenen van lesstof werkt

Onderzoek naar generatief leren laat zien dat leerlingen actiever leren wanneer ze informatie zelf verwerken en omzetten in bijvoorbeeld een tekening, schema of conceptmap. De kracht zit niet in het eindproduct, maar in de denkstappen die eraan voorafgaan: selecteren, ordenen, verbanden leggen en betekenis geven.

De LEREN LEREN Methode leert leerlingen stapsgewijs waarom en hoe je dit optimaal kan toepassen. Een eenvoudige, zelfgemaakte schets is leerzamer dan een perfect uitgewerkt schema dat kant-en-klaar wordt aangeboden vanuit bijvoorbeeld AI. Doordat de leerling zelf moet beslissen wat belangrijk is en hoe onderdelen met elkaar samenhangen, wordt lesstof beter opgenomen en onthouden.

Afantasie

Visualiseren is geen wondermiddel. Een ingewikkelde afbeelding zonder uitleg kan het werkgeheugen juist overbelasten. Bovendien zijn er ook leerlingen die niets met beeld hebben en liever lezend of schrijvend leren. Uitzonderlijk is het als je helemaal geen beelden voor je kunt zien in gedachten. Dat noem je afantasie. Pas in 2015 werd afantasie officieel gelanceerd door de Britse neuroloog Adem Zeman. Mensen met afantasie moeten het hebben van hun andere zintuigen.

Daarom: leren met alle leeringangen

De beste aanpak om lesstof te begrijpen en te leren is om al je zintuigen te gebruiken. Een combinatie van: lezen, luisteren, tekenen, uitbeelden, verbanden verwoorden en de kennis vervolgens zonder hulpmiddelen proberen terug te halen.

De meeste leerlingen hebben geen idee hoe ze het beste leren. Dat komt omdat ze zich niet bewust zijn van alle mogelijkheden die hun eigen brein biedt. Leren leren is (helaas) nog steeds geen vak op school.

Al ruim 22 jaar laat de korte training van de LEREN LEREN Methode leerlingen alle mogelijkheden en manieren van leren zelf ervaren. En steeds krijgen we reacties als: ‘O, zo kan ik het wel onthouden.’ Of: ‘Op deze manier begrijp ik het beter.’ Door leerlingen een keuze te geven in hoe ze leren, geef je ze autonomie over hun eigen leerproces.

Wat kunnen ouders en docenten doen?

Vraag niet alleen: ‘Heb je het geleerd’, maar ook: ‘Kun je laten zien hoe het in elkaar zit?’ Laat leerlingen een tijdlijn of conceptmap maken, een stappenplan visualiseren, een rekensom schematisch weergeven of een verhaal in beelden samenvatten.

De kern is niet om leerlingen méér plaatjes te laten zien, maar om ze zelf die beelden te laten maken. Fysiek of mentaal. Daarmee oefenen ze niet alleen hun geheugen, maar ook hun vermogen om structuur te ontdekken, verbanden te leggen en kennis werkelijk te begrijpen.

De LEREN LEREN Methode studiedag is er speciaal voor ouders en docenten om effectief te ondersteunen bij het leren.

De LEREN LEREN Methode opleiding geeft leerkrachten en docenten een kant-en-klaar handvat om in enkele lesuren het programma aan te bieden.

Bronnen

Paivio, A. (1991). Dual Coding Theory and Education. Educational Psychology Review.

Mayer, R. E. (2017). Using multimedia for e-learning.

Richter, J., Scheiter, K. & Eitel, A. (2016). Signalling text-picture relations in multimedia learning: A comprehensive meta-analysis.

Cromley, J. G. & Chen, R. (2025). A meta-analysis of Richard Mayer's multimedia learning research: Searching for boundary conditions of design principles across multiple media types.

Zeman, Adam; Dewar, Michaela; Della Sala, Sergio (2015). Lives without imagery: Congenital aphantasia