Schrijf je brein slim – Wie met de hand schrijft, leert beter
Schots en scheef, zinnen vol hoofdletters en geen witruimte tussen woorden. Ruim een derde van de leerlingen uit groep 8 begint met een bedroevend slecht handschrift aan de middelbare school. In een tijd van toenemende digitalisering schrijven steeds minder mensen met de hand. Als we al iets handmatig opschrijven, is dat hooguit een krabbel, aantekening of spiekbriefje. Toch is met de hand schrijven meer dan iets op papier zetten.
Leeringang
Onze handen zijn een belangrijke leeringang. Wat we met onze handen en vingers voelen en hoe we die bewegen, wordt geregistreerd in ons brein en ongemerkt ook opgeslagen. Net als alle andere leeringangen, zoals ogen, oren en mond, zijn onze handen verbonden met ons brein.
In een van onze eerdere blogs vertelden we al dat de samenwerking van onze beide hersenhelften (het kunnen kruisen van de middenlijn) belangrijk is voor het leerproces. In de eerste jaren oefenen we de grove motorische bewegingen, zoals kruipen, lopen en fietsen. De fijne motoriek betreft gecontroleerde, kleine bewegingen van handen en vingers, zoals knippen, tekenen en schrijven. Door veel te oefenen leert ons brein om ogen en handen goed te laten samenwerken: de oog-handcoördinatie verfijnt zich.
Beter en geconcentreerder leren
Door te schrijven met de hand oefen je de oog-handcoördinatie, lichaamscoördinatie en organisatie in ruimte en tijd. De bewegingen van het schrijven activeren meerdere hersengebieden die helpen bij het leren onthouden van informatie, het begrijpen van taal en het ordenen van je gedachten. Onderzoek bewijst dat informatie die je met de hand opschrijft, dieper verwerkt wordt in het brein dan als je het typt. Ook blijkt dat met de hand schrijven een positieve invloed heeft op rust en aandacht: je werkt geconcentreerder. Schrijven is dus niet alleen goed voor de motorische ontwikkeling, maar ook voor het verdiepende leren op school.
Weerspiegeling van motorische ontwikkeling
Toch laten veel basisscholen het leren schrijven met de hand in groep 2/3 achterwege met als voornaamste reden dat de leerlingen er motorisch steeds meer moeite mee hebben. De omgekeerde wereld. Want door het weglaten van deze fijne motoriek oefening ontwikkelen leerlingen minder breinverbindingen. Dit belemmert een goede oog- handcoördinatie en leidt veelal tot een slecht of onleesbaar handschrift.
Dit heeft grote impact op zowel de schoolprestaties als de cognitieve, emotionele en fysieke ontwikkeling. Het maken van aantekeningen wordt lastiger. (Een gemiddelde brugklasser haalt een snelheid van 1 teken per seconde.) Er is minder mentale ruimte over voor het structureren van gedachten, spelling en inhoud. (Denk aan tekstbegrip.) Frustratie bij het schrijven leidt tot een hekel aan schrijfopdrachten en kan leiden tot onzekerheid, stress en faalangst. Een verkeerde penhouding levert pijn op. Maar wellicht het grootste obstakel ligt in de communicatie. Als teksten of toets antwoorden onleesbaar zijn, leidt dit tot misverstanden en soms zelfs tot onterechte onvoldoendes.
Schrijven activeert je brein
Onze wereld is de laatste decennia behoorlijk veranderd. Buitenspelen voor jonge kinderen (het ontwikkelen van de grove motoriek) is een luxe geworden. En door de komst van internet draait alles om beeld, swipen en typen. Jeugd is gewend geraakt aan een constante, veelal visuele, informatiestroom. Hun brein verwerkt informatie razendsnel. Het zijn ultieme multitaskers, maar ze zijn ook berucht om hun korte aandacht boog. En laten nou juist schrijven en luisteren om aandacht vragen.
Onderzoek bewijst dat leerlingen uit de bovenbouw basisschool en het voortgezet en hoger onderwijs hogere cijfers halen als ze in plaats van de computer de pen gebruiken bij het maken van aantekeningen en leren.
Binnen de lessen van de LEREN LEREN Methode leren en ervaren leerlingen dat handmatig schrijven, notuleren, tekenen en samenvatten van de lesstof succesvol is en ook tijdwinst oplevert.
De voordelen van handschrijven samengevat:
Hersenontwikkeling: het stimuleert de samenwerking tussen verschillende hersengebieden. De complexe bewegingen, richting en druk van de pen zenden unieke signalen naar de hersenen. Hoe meer je met de hand schrijft, hoe meer verbindingen er ontstaan in het brein.
Beter onthouden en begrijpen: het langzamere proces van schrijven dwingt tot het samenvatten en herschrijven in eigen woorden.
Verbeterde letterherkenning en taalvaardigheid: handschrift creëert een fysieke en visuele herinnering aan de vorm en structuur van letters en woorden.
Verbeterde concentratie: schrijven met de hand vereist meer focus, wat leidt tot een hogere concentratie dan bij typen op een toetsenbord.
Bronnen:
Berninger, V. W., Abbott, R. D., Augsburger, A., & Garcia, N. (2009). Comparison of pen and keyboard transcription modes in children with and without learning disabilities. Learning Disability Quarterly, 32(3), 123–141.
Van der Meer & van der Weel, (2024); Handwriting but not typewriting leads to widespread brain connectivity.
Pam. A. Mueller & Daniel M. Oppenheimer (2014) – The pen is mightier than the keyboard: advantages of longhand over laptop note taking. Psychology Science, Education, Psychology.
James, K.H., & Engelhardt, L. (2012). The effects of handwriting experience on functional brain development in pre-literate children. Trends in Neuroscience and Education, 1(1), 32-42.
Longcamp, M., Boucard, C., Gilhodes, J.C., Anton, J.L., Roth, M., Nazarian, B., & Velay, J.L. (2008). Learning through hand- or typewriting influences visual recognition of new graphic shapes: behavioral and functional imaging evidence. Journal of Cognitive Neuroscience, 20(5), 802-815.
Longcamp, M., Zerbato-Poudou, M.T., & Velay, J.L. (2005). The influence of writing practice on letter recognition in preschool children: a comparison between handwriting and typing. Acta Psychologica, 119(1), 67-79.
Sulzenbruck, S., Hegele, M., Rinkenauer, G., & Heuer, H. (2011). The death of handwriting: secondary effects of frequent computer use on basic motor skills. Journal of Motor Behavior, 43(3), 247-251.
